True
Kinderen.TV - TV kijken via internet, de beste Kinder tv-programma's bij elkaar! Nederland.FM   Nederland.TV   Contact   Privacy & Cookies  

VPRO Tegenlicht - Alle afleveringen
VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Rijden op zon

Schoon vervoer komt binnen handbereik en is nog zelfladend ook: de zonneauto, een elektrische auto met ingebouwde zonnepanelen, komt in 2022 op de markt. En deze solar mobility-sector wordt nu eens niet door het machtige Silicon Valley aangevoerd, maar door Nederland. Tegenlicht brengt de sector in kaart, test de kersverse modellen en spreekt de ontwerpers over hun dromen en de hinderpalen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Rijden op zon

Schoon vervoer komt binnen handbereik en is nog zelfladend ook: de zonneauto, een elektrische auto met ingebouwde zonnepanelen, komt in 2022 op de markt. En deze solar mobility-sector wordt nu eens niet door het machtige Silicon Valley aangevoerd, maar door Nederland. VPRO Tegenlicht brengt de sector in kaart, test de kersverse modellen en spreekt de ontwerpers over hun dromen en de hinderpalen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Vissen naar de toekomst

Al tientallen jaren strijden milieuorganisaties en beroepsvissers over het gebruik van de Noordzee. Zorgen over overbevissing en afnemende biodiversiteit zetten de visserij steeds meer onder druk. Met de brexitbeperkingen, het verbod op pulsvissen en de kosten voor verduurzaming is een toekomst als beroepsvisser steeds moeilijker voor te stellen. Toch werken er door het hele land mensen aan nieuwe oplossingen voor de sector. Is er een toekomst mogelijk waarin iedereen tevreden is: genieten van een lekkerbekje én van een gezonde, biodiverse Noordzee, met zelfs weer ruimte voor de vleet, een reuzenrog?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De digimens

Digitale assistenten zijn in opkomst en deze slimme ondersteuners begeven zich op communicatieterreinen die voorheen enkel aan mensen voorbehouden waren: empathie en emotie. Zien of horen we straks nog het verschil tussen mens en machine? En kunnen deze digitale mensen ons helpen bij het oplossen van structurele problemen, zoals personeelstekorten in de zorg en in het onderwijs? En moeten we dat überhaupt wel willen?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Medicijnen van morgen

De wetenschap is voor het eerst in staat om het lichaam elk mogelijk eiwit te laten produceren dat het wil. Bevinden we ons op de drempel van een nieuw tijdperk? De kennis over hoe het lichaam op het meest fundamentele niveau werkt, neemt razendsnel toe. Niet het DNA, maar de eiwitten in ons lichaam, 'het proteoom', doen het echte werk. Zij houden onze lichaamscellen gezond. In de VS steken durfkapitalisten miljarden in Proteomicsstartups die door het scannen van bloed, urine of speeksel op eiwitten een haarscherp beeld krijgen van je algehele gezondheid. Met o.a. Albert Heck, John Moult, Ellen Zhong, Andrea Maier en Henry van den Bedem.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De nieuwe elite

Hoe komt het dat technische beroepen helemaal uit de mode zijn geraakt? De toekomst ligt in handen van handwerkers en het lijkt erop dat verandering, zoals de energietransitie, van de werkvloer komt. Door een tekort aan elektriciens en loodgieters lijkt de geplande energietransitie te mislukken. Handwerk staat gelijk aan vies werk. Vijftig jaar geleden wilden we het volk verheffen. Iedereen moest kunnen studeren, maar daarmee hebben we handwerk en veel waardevolle en onmisbare beroepen naar de achtergrond verbannen. Er wordt nog steeds onderscheid gemaakt tussen hoog- en laagopgeleiden, maar de hoogopgeleiden zijn niet langer de elite.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De ontgroeiers

De overheid en het bedrijfsleven richten zich steevast op economische groei: een hoger Bruto Nationaal Product, meer omzet, meer verkopen en meer marktaandeel. Als de economie groeit, wordt alles beter. Maar klopt die aanname wel? Kan het ook anders? Waarom worden de mensen in Westerse landen ongelukkiger, zelfs als het BNP groeit? Een tocht langs denkers en doeners die kritische vragen stellen bij de eeuwige economische groei. Met o.a. Sam de Muijnck, Elske Doets, Katherine Trebeck en Dave Hakkens.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Freezing fertility

Denken we voldoende na over hoe de toekomst van onze vruchtbaarheid eruit zal zien, en over wie hem vormgeeft? Wat vindt de maatschappij wenselijk als het gaat om kinderen krijgen? Wat betekent het om vruchtbaar te zijn in de 21e eeuw? Nu er technologisch en juridisch steeds meer mogelijk is in de 'baby-maakindustrie' en behandelingen alomtegenwoordig en geavanceerder worden, rijzen deze vragen. Veel vrouwen beslissen nu om eicellen in te vriezen voor later, om zo hun fertiliteit te 'managen'. Een tendens waar de markt gretig in meebeweegt. Met o.a. Martin Varsavsky, Simon Fishel, Enrique Criado, Lucy van de Wiel en Marta Jansa Perez.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Boeren, burgers en beren

Een kennismaking met de voorhoede van daadkrachtige natuurherstellers in Europa. Hoe geven zij de natuur weer een plek voor de toekomst? En hoe ziet onze omgang met de andere diersoorten er dan uit? Kunnen we de natuur nog herstellen of is het al te laat? De nieuwste cijfers over verlies aan biodiversiteit drukken het gemoed. Maar de natuur is veerkrachtig en als de juiste condities worden gecreëerd, blijkt natuurherstel wonderbaarlijk snel mogelijk.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Handel in voorkennis

Ongemerkt hebben terabytes aan data die over ons worden verzameld hun intrede gedaan op de aandelenbeurs. Slimme bedrijven gebruiken die om zo eerder dan de rest van de markt te kunnen zien wat de omzet van Apple is of het aantal abonnees van Netflix. Een duik in de wereld van 'alternative data', om te kijken wie er op de beurs wint en wie niet. De aandelenbeurs hoort een gelijk speelveld te zijn, iedereen heeft dezelfde informatie, zeker sinds de coronacrisis en lage rentes miljoenen particulieren hebben verleid om ook geld in aandelen te steken.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Goed geld verdienen

Is het einde van het aandeelhouderskapitalisme in zicht? Een zoektocht naar nieuwe bedrijfsmodellen die stabiliteit, verantwoordelijkheid en continuïteit als leidraad nemen. De waarde van een bedrijf is vaak belangrijker geworden dan de producten of diensten die het realiseert. Bedrijven die zich onder druk van aandeelhouders blindstaarden op kortetermijnwinstmaximalisatie kwamen vrijwel direct in financiële problemen toen Covid-19 de kop opstak. Gelukkig experimenteert een voorhoede van ondernemers met nieuwe bedrijfsmodellen die de economie crisisbestendig(er) maken. Met o.a. Mariana Mazzucato, Melanie Rieback en Cees 't Hart.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Never waste a good crisis

Is het neoliberale marktdenken voorbij nu de overheid als enige de economie draaiend kan houden? Een onderzoek naar de contouren van de post-pandemische maatschappij met minister van Financiën Wopke Hoekstra. Na decennia van geloof dat de markt alle problemen zou oplossen, was de realiteit bij het uitbreken van de coronapandemie ontnuchterend. VPRO Tegenlicht volgt Hoekstra tijdens de laatste maanden van zijn bewind. Hoekstra is bewonderaar van Winston Churchill en diens uitspraak 'Never waste a good crisis'. Dus als er een goed moment voor verandering is, dan is het nu.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Wonen buiten de box

Hoe kun je nu nog betaalbaar wonen in Nederland? Noodgedwongen experimenteren veel ondernemende jongeren zelf met verrassende out of the box-oplossingen. Tegenlicht bezoekt deze woonpioniers. Hoe komen we aan één miljoen nieuwe woonplekken voor 2030? Wat kunnen we leren van de twintigers en dertigers, die leegstand, tijdelijkheid, massaproductie en zelfbouw opnieuw uitvinden, omdat ze zelf moeten zorgen voor een dak boven hun hoofd? En kunnen deze ideeën ook duurzaam worden opgeschaald? Tegenlicht doorkruist Nederland op zoek naar inspirerende oplossingen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De weerbare democratie

De polarisatie in Europa groeit, de electorale steun voor populisten is erg groot. Een onderzoek naar de beste ideeën om onze democratie weerbaarder te maken tegen de autoritaire verleiding. Overal zijn grote groepen 'ontevredenen' te vinden. Waar komt die onvrede vandaan en waarom lijkt de gangbare politiek nergens in staat daarop een goed antwoord te formuleren? Is onze democratie sterk genoeg om met deze tegenstellingen om te gaan? Met Caleb Cain, Thomas Frank, Mark Bovens, Stanley Bostdorp en David Van Reybrouck.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Zien is geloven

Het wordt steeds moeilijker om consensus te bereiken over hoe de wereld moet worden gezien. Over wat echt is en wat nep. Welke rol speelt deepfake-technologie bij onze beleving van 'de waarheid'? De Britse desinformatie-expert Nina Schick waarschuwt voor een wereld waarin desinformatie en misinformatie welig tiert, met als gevolg dat verschillende bevolkingsgroepen steeds verder uit elkaar worden gespeeld. Over het fenomeen deepfake, onze epistemologische crisis en hoe de samenleving hier mee om zou kunnen gaan.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Groen geld

Beleggen zonder met het klimaat rekening te houden is verleden tijd. Waar komt al dat groene geld terecht? Een blik in het hoofd van duurzame investeerders en de wassende rivier van groene investeringen. Stroomt het geld precies de goede kant op, of zijn de banken en vermogensbeheerders vooral handig ingesprongen op een groene trend? En is er ook meer rendement te halen, of gaat het om de milieuwinst?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Time Rebels

Filosoof, politicoloog en medeoprichter van The School of Life, Roman Krznaric, roept ons op een betere voorouder te zijn. We zijn te veel gericht op kortetermijndenken. Krznaric heeft een zesstappenplan, waarmee wij leren denken als mensen die kathedralen bouwen, om zo de toekomstige generaties te kunnen redden. Die generaties moeten nu al een stem krijgen bij de politieke vraagstukken van vandaag. Krznaric ziet voorzichtig al een gefragmenteerde beweging ontstaan die vecht voor een nieuwe economie, gericht op de lange termijn, en noemt ze Time Rebels. Zij geven hem hoop.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Zorgen voor morgen

Wat kan de coronapandemie ons vertellen over de ziekenhuiszorg in Nederland? VPRO Tegenlicht maakt de balans op: Welke lessen zijn er geleerd? Is er te veel marktwerking geweest? Hoe functioneerde de centrale sturing door de overheid? Met de jonge arts Sarah van der Lely licht regisseur Alexander Oey de Nederlandse ziekenhuiswereld van binnenuit door. Hoe zou de ziekenhuiszorg er in de nabije toekomst uit moeten zien? En hoe komen we daar?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De race om de superbatterij

Groene energie opwekken kunnen we. Maar hoe zit het met de opslag? Overal ter wereld zijn opslagtechneuten en batterijpioniers op zoek naar manieren om duurzame energie op te slaan. Een verkenning van de nieuwe opslagmogelijkheden en -technieken: van snelle batterijen tot warmte-opslag in basalt en zout. En van ijzerpoeder als energiedrager tot het opslaan en afgeven van energie d.m.v. gigantische betonnen blokken in torens. Zonder goede opslagtechnologie loopt de energietransitie onherroepelijk vast. Met o.a. Peter Mikael Carlsson en Cees van Nimwegen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Alleen verbonden

Meer dan 40% van de volwassen Nederlanders voelt zich eenzaam, onder wie steeds meer jonge mensen. Hoe kunnen we onze wereld anders inrichten zodat we elkaar weer zien als gezelschapsdieren die we zijn, die veel beter functioneren als we samenwerken? Mede dankzij internet en gentrificatie leven we steeds meer langs elkaar heen in zelfgekozen bubbels. Bovendien zijn we door corona noodgedwongen versneld het contactloze tijdperk in geleid. En dat terwijl te lang alleen zijn mensen ziek kan maken. Filosoof en psychiater Damiaan Denys verbindt de eenzaamheidscrisis aan het neoliberalisme en de dwang om winst te maken. Hoe is het tij te keren?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Technologie als religie

Godsdienst heeft een nieuwe concurrent: dataïsme. De belofte is een paradijs, waarin artificiële intelligentie ons eeuwig leven en geluk schenkt. Een zoektocht naar zingeving in het techtijdperk.Tot voor kort hadden religies het alleenrecht op de hemel. Maar godsdienst heeft een nieuwe concurrent: het dataïsme, de overtuiging dat uiteindelijk alles, ook het leven zelf, niets meer is dan data. De belofte is een programmeerbaar paradijs, waarin artificiële intelligentie ons eeuwig leven, geluk en schoonheid schenkt. Wat betekent het dataïsme voor de toekomst van religie en spiritualiteit?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Perfect me

Mooi zijn is nog nooit zo belangrijk geweest: wie voldoet aan het geldende schoonheidsideaal heeft veel voordelen. Wie bepaalt wat mooi is? Een onderzoek naar het schoonheidsideaal van de toekomst. Online filteren we massaal onze selfies om er beter uit te zien, maar ook het inspuiten van 'echte' lippen en billen neemt een hoge vlucht. Beauty pays! Niet alleen op de relatiemarkt, maar ook bij het vinden van een baan, een huis en een netwerk. Maar wie bepaalt wat mooi is? En hoe word je mooi volgens de geldende norm?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De toekomst van protest

Gaat het actievoeren 'ondergronds'? Gaat het verder in de donkere krochten van het dark web? Een onderzoek naar de toekomst van protest met nieuwe denkers en oudgedienden. Actievoeren is sinds mensenheugenis verbonden met fysieke nabijheid: 'schouder-aan-schouder'. Wat is de toekomst van protest in een samenleving waarin we niet alleen gedwongen worden afstand te houden vanwege corona, maar ook online aan steeds indringendere en verfijndere surveillancesystemen worden onderworpen?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Herover je data

Onze (Europese) data zijn veelal in handen van niet-Europese multinationals. Is daaraan te ontkomen? Op zoek naar uitwegen in een tijd van online surveillance, datatracking en microtargeting, zowel op het niveau van individuele apparaten als op wijkniveau en in gemeenschappelijke ruimten. Het borgen van privacy en datazeggenschap moet politiek op zowel landelijk als Europees niveau worden bevochten. Tegenlicht neemt het ideaal van 'user independence' onder de loep.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De boer van de toekomst

Boeren, natuurbeschermers en politiek staan lijnrecht tegenover elkaar. Waar zijn de nieuwe ideeën en technologieën te vinden die goed zijn voor zowel boer als natuur? Op verkenning door Nederland. De lockdown in maart 2020 heeft laten zien hoe kwetsbaar ons wereldwijde voedselsysteem is. Enerzijds is Nederland als tweede exporteur van de wereld een agrarisch succesverhaal, anderzijds raakt de bodem uitgeput en ingeklonken. Wat zijn de perspectieven voor de boer van de toekomst? Van stroken-landbouw tot onbemande tractoren en van agro-ecologie tot kaas zonder koeien.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De post-racistische planeet

Hoe ziet de wereld eruit zonder racisme? En hoe komen we tot zo'n wereld? Inzichten van pioniers die dagelijks werken aan een post-racistische samenleving worden afgewisseld met de persoonlijke zoektocht van documentairemaker Ikenna Azuike en zijn gemengde gezin. Hij worstelt met vragen als: Hoe praat je met je kind over racisme? Op welke wijze voed je kinderen op om in de toekomst een post-racistische wereld te bereiken? Wanneer verandert er echt iets? De experts die de post-racistische wereld vormgeven worden voorgesteld als futuristische Marvel-superhelden. Met: neuro-informaticus Sennay Ghebreab, psychosomatisch therapeut Camille Barton, schrijver en dichter Musa Okwonga, schrijfster en anti-racisme educator Layla F. Saad.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Op volle retouren

Online winkelen was nog nooit zo makkelijk. Maar zijn we als consument niet doorgeslagen in het klakkeloos bestellen en terugsturen van producten? Schatten we diensten als transport nog op waarde? Wat gebeurt er eigenlijk met al die geretourneerde pakketten? VPRO Tegenlicht registreert wat er met ons retourpakket gebeurt vanaf het moment dat we het overdragen aan de post. Nederlanders zijn de koplopers van Europa als het om retourneren gaat. Van alle online aankopen gaat 13% terug naar de webwinkels. Echt gratis is dat terugsturen natuurlijk niet, iemand zal het prijskaartje voor de logistiek toch moeten betalen. Ook de milieubelasting van de eindeloos op en neer pendelende bezorgdiensten is enorm. Vaak is het duurder om een geretourneerd product weer klaar voor de verkoop te maken, dan om het door te verkopen aan een opkoper, of het te versnipperen, te verbranden of weg te gooien.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Goed geld verdienen

Is het einde van het aandeelhouderskapitalisme in zicht? De waarde van een bedrijf is vaak belangrijker geworden dan de producten of diensten die het realiseert. Het verhandelen van bedrijven lijkt het hoogste doel geworden en idealen zijn naar de achtergrond verdwenen. Deze bedrijven die zich onder druk van aandeelhouders blindstaarden op kortetermijnwinstmaximalisatie kwamen vrijwel direct in financiële problemen toen Covid-19 de kop opstak. Sommige moesten zelfs staatssteun aanvragen, wat hen op veel publieke verontwaardiging kwam te staan. Gelukkig experimenteert een voorhoede van ondernemers al met nieuwe bedrijfsmodellen die stabiliteit, verantwoordelijkheid en continuïteit als leidraad nemen. VPRO Tegenlicht gaat op zoek naar nieuwe bedrijfsmodellen die de economie crisisbestendig(er) maken. Met o.a. Mariana Mazzucato, Melanie Rieback en Cees 't Hart.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De top van de onmisbaren

Verpleegsters, leerkrachten en vuilnismannen komen gedurende drie dagen op een chique locatie bij elkaar om oplossingen te bedenken voor de problemen waar zij - en wij - dagelijks tegenaan lopen. VPRO Tegenlicht presenteert tijdens 'De top van de onmisbaren' een schaduwbegroting.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Een nieuwe dag

Hoe zal de wereld er in 2025 uitzien, wanneer door beleidsmakers en leiders de juiste beslissingen zijn genomen? Documentairemaker Kasper Verkaik remixt de laatste vijf jaar aan Tegenlicht-uitzendingen tot 'een nieuwe dag' in de ideale wereld.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: China: Alles onder controle

De rol van China is in de wereld na corona belangrijker dan ooit, maar betrouwbare informatie is moeilijk te krijgen. Hoe kunnen we het land beter begrijpen nu het zijn invloed vergroot? Met: kunstenaar Ai Weiwei, econoom Peter Ho en activist Gwyneth Kwai-lam Ho. Cijfers kloppen lang niet altijd, kritische stemmen worden niet op prijs gesteld en Chinese burgers, die zich onafhankelijk uiten over het beleid van de Communistische Partij, lopen grote risico's. Wat speelt er nu precies in China?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Lekker conservatief

Ze zijn jong, slim en met velen, het is weer hip om conservatief te zijn. Wie zijn die nieuwe conservatieven? Hoe ziet de gedroomde samenleving van jong rechts eruit? Hoe gaat het bondgenootschap tussen oud en nieuw rechts vorm krijgen? Oude christelijke partijen als de SGP zoeken toenadering tot deze frisse bondgenoten op de rechterflank, die zich op hun beurt met trots 'cultuurchristenen' noemen. We portretteren Tom de Nooijer, SGP'er en jongste gemeenteraadslid van Nederland. Hij zoekt aansluiting bij Forum voor Democratie. Robert Lemm, ook wel 'de fluisteraar van Thiery Baudet' verkondigt een donkere toekomst voor Europa. Volgens hem wordt het moderne Europa gekenmerkt door migratie en de opkomst van de islam, mede door het verlaten en vergeten van de tradities en het christendom als grondslag.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Aan het front van de informatieoorlog

De nieuwe oorlogsdreiging komt via onze newsfeeds. Tegenlicht duikt in de loopgraven van de informatieoorlog, bevolkt door Nederlandse soldaten, Litouwse elfen en Letse televisiepresentatoren. Trollen produceren voortdurend nepnieuwsberichten voor sociale media en nieuwssites. Doel: verwarring zaaien en groepen tegen elkaar uitspelen. Wie van dichtbij wil zien hoe de oorlog van de toekomst eruit ziet, moet naar de Baltische staten.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: The Bigger Picture

In hoeverre zal de coronacrisis een kantelmoment in ons mondiale systeem worden? Tegenlicht zoomt uit en probeert met o.a. schrijfster en politiek activiste Arundhati Roy het grotere plaatje te zien. Arundhati schreef een vlijmscherpe analyse van deze wereldcrisis in de Financial Times en deed een strijdbare oproep om lering te trekken uit het kortzichtige narcisme dat vele leiders tentoonspreiden en om met z'n allen een nieuwe, betere wereld te bouwen. Gaat de coronacrisis het einde inluiden van de globalisering die we de afgelopen decennia hebben meegemaakt? Zal de greep van centrale overheden op burgers toenemen? Wie zijn straks de slachtoffers en wie de winnaars? Of tonen zich juist de contouren van een nieuw en meer toekomstbestendig wereldsysteem? Met o.a. Arundhati Roy, Ian Goldin en Maarten Schinkel.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Taxi in lockdown

Taxichauffeurs worden wereldwijd hard geraakt door de coronacrisis. Ze hebben vaak grote investeringen gedaan, ze verliezen inkomen én lopen een groot risico op besmetting. Tegenlicht rijdt in Amsterdam, Wuhan, Teheran, Tel Aviv en Nairobi mee met zelfstandige taxichauffeurs. Zij laten hun leven, hun werk en hun verlaten steden zien. Hoe worden zij geraakt door het gebrek aan werk? Hoe gaan ze om met het besmettingsgevaar? Hoe houden ze hun wagen schoon? Hoe ziet hun gezinsleven eruit? En welke klanten vervoeren ze nog wel?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Kijken naar de rijken

Ook in Nederland groeit de economische ongelijkheid; een duik in de wereld van het grote geld. Wat is het effect van de belastingontduiking door de superrijken op de publieke sector, zoals onderwijs en zorg? Welke middelen hebben we om de groeiende kloof tussen arm en rijk te beteugelen? Zou er naast een armoedegrens ook een bovengrens voor vermogens moeten komen? Nederland is een belastingparadijs voor de superrijken. Filantropen geven gul, maar ontwijken vaak de normale belastingen, een sigaar uit eigen doos dus. Waarom worden de rijken niet net als de gewone burgers belast? En wat als dat wel zou gebeuren? Met o.a. Anand Giridharadas, prof. dr. Ingrid Robeyns, Jos van Hezewijk, Frits Mostert en Gabriel Zucman.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Virus vergezichten

Hoe komen wij tevoorschijn uit de coronaquarantaine? Als ándere mensen? In een ander soort samenleving? Of wordt het business as usual? Tegenlicht spreekt met internationaal vermaard trendvoorspeller Lidewij Edelkoort en met psychiater Dirk de Wachter. Welke vergezichten zien zij na deze gedwongen stilstand? Kan de quarantaine-ervaring ons wijzer maken? Komt er straks een 'Big Reset'? En wat is er nodig om deze crisis nu eens wél als een kans voor blijvende verandering te benutten?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Corona crash

Het coronavirus raast niet alleen door de wereld, maar ook door de financiële markten. Wat gebeurt er in die parallelle wereld, waar beursvloeren worden gesloten, de handel regelmatig wordt stilgezet en sommigen alweer op koopjesjacht gaan? VPRO Tegenlicht neemt via videoconferencing de temperatuur op van de wereldwijde financiële markten met een bont gezelschap aan investeerders, traders en financieel analisten, van Beijing tot Chicago. Mensen die veel te verliezen hebben, maar het veelal ook kunnen dragen. De vragen aan deze insiders waren simpel: hoe ervaar jij de achtbaan die de financiële markten nu doormaken? Hoe ben je erdoor geraakt? Wat heb je gedaan? Wat heb je gezien? En waar denk je dat we naartoe op weg zijn? Een kijk op de achterkant van de corona crash. Met o.a.: Charles Liu, Joachim Klement, Marc Faber en Jennifer Chan.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Virus van morgen

Hoe ziet het virus van de toekomst eruit en hoe kunnen mensen zich ertegen wapenen? Een gesprek met virusjager Ron Fouchier, viroloog aan het Erasmus MC en een internationale sleutelfiguur in de virologie. Voor veel artsen en wetenschappers komt de coronacrisis niet als een verrassing. Virussen ontwikkelen zich snel en slim. In een geglobaliseerde wereld is niemand onvindbaar voor het volgende virus. Hoe ziet het virus van morgen eruit? Kunnen mensen ook slimmer worden en zich wapenen? Virussen veroorzaken rampspoed, maar kunnen ook onze vriend zijn. Daarom wil Ron Fouchier ook 'uitgeklede' virussen produceren om ziektes zoals alvleesklierkanker of hersentumoren te genezen met nieuwe virustherapieën. Met: Ron Fouchier en Marion Kooijmans.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Future food

De grenzen van ons wereldwijde voedselsysteem zijn bereikt. Waar komt ons eten in 2040 vandaan en hoe wordt het bereid? Techniekfilosoof Koert van Mensvoort kijkt met vijf gasten naar het menu van de toekomst. Het klimaat en onze gezondheid lijden onder het huidige systeem van voedselproductie, dat niet alle mensen kan voeden en de aarde uitput. Er moet snel iets veranderen, maar in welke richting? De voedselindustrie trekt wereldwijd het meeste investeringskapitaal aan, want wie weet wat wij willen eten, kan negen miljard monden gaan voeden. Moet er vooral ingezet worden op lokaal geproduceerd voedsel met korte en circulaire ketens van producent naar consument? Of kunnen al die monden straks alleen gevoed worden met behulp van technologische innovatie en eten uit het lab? Gasten: Joris Bijdendijk, Marije Vogelzang, Michel MacDonald, Manfred Aben en Katinka Versendaal.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Alfamannen

De zogenaamde manosphere heeft eind jaren 10 een sterke groei doorgemaakt. Veel mannen in deze beweging vinden de wereld te veel gefeminiseerd. Wie zijn deze mannen precies? Waar worstelen zij mee? Een schets van de mogelijke toekomstige man-vrouwverhoudingen. Het online mannendomein wordt in de mainstream media vooral in verband gebracht met extreemrechts. Maar is dit wel het hele verhaal? De Amerikaanse journalist en feminist Hanna Rosin kwam tot een opmerkelijke conclusie: de westerse postindustriële samenleving is vooral gunstig voor vrouwen. Mannen delven in toenemende mate het onderspit. Hoe verhoudt de worsteling van mannen zich tot de toenemende macht van vrouwen? Met o.a. Hanna Rosin, Warren Farrell, Rollo Tomassi en Elliott Hulse.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Gewoon gek

Bijna 90.000 mensen staan in Nederland op de wachtlijst voor geestelijke gezondheidszorg. Een miljoen mensen heeft direct of indirect met een psychische aandoening te maken. Er moet iets veranderen, maar hoe? Wat is de grens tussen normaal en abnormaal? Zou die in de toekomst ook kunnen verschuiven? Hoe ziet de toekomst van de geestelijke gezondheidszorg eruit? In deze aflevering nieuwe Nederlandse zorginitiatieven en innovaties van pioniers. Met wetenschappers, filosofen en ervaringsdeskundigen die zich inzetten om verandering binnen de psychische zorg te bewerkstelligen. Aan het woord komen o.a. psychiater prof. dr. Floortje Scheepers, psychiater Jules Tielens, filosoof Sander Voerman en zorgondernemer Bram van der Leden.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Matchmakers in migratie

Hoe de Turks-Koerdische migrant Hamdi Ulukaya de VS verovert met zijn yoghurtmerk Chobani en daarmee het internationale bedrijfsleven een gouden idee aanreikt: overleven dankzij nieuwkomers. In 2005 koopt Ulukaya een verlaten yoghurtfabriek in de staat New York en in no-time domineert zijn Griekse-yoghurtmerk Chobani het koelvak in de Amerikaanse supermarkten. Ulukaya's bedrijfsvoering wijkt af van die van zijn concurrenten: fulltime werknemers kunnen aandelen verwerven en meer dan dertig procent van het personeel bestaat uit vluchtelingen en migranten. Ulukaya probeert met zijn initiatief Tent Partnership for Refugees andere CEO's te bewegen zijn voorbeeld te volgen. Volgens hem kan het bedrijfsleven bij uitstek een sleutelrol spelen in de aanpak van zaken als groeiende inkomensongelijkheid, werkgelegenheid in krimpgebieden, integratie en racisme.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De grote dataroof

Harvard-professor Shoshana Zuboff ontsluiert Google en Facebook en onthult een genadeloze nieuwe fase van het kapitalisme, waarin de burger zelf als grondstof fungeert. Hoe kan hij de zeggenschap over zijn data terugkrijgen? In 2000 ontdekten Google-oprichters Larry Page en Sergey Brin dat de 'restdata' die mensen achterlaten bij hun zoekopdrachten op het internet zeer waardevol en verhandelbaar zijn, omdat ze gebruikt kunnen worden om het gedrag van de internetgebruiker te voorspellen. Er ontstond een compleet nieuw businessmodel, waarmee de techgiganten inmiddels steeds meer macht naar zich toe trekken. Ondertussen wordt de democratie uitgehold en de ongelijkheid in de wereld verder vergroot, volgens Zuboff. Hoe heeft het zover kunnen komen? Wat zijn de alternatieven? Kunnen samenleving en politiek nog een vuist maken tegen deze grote dataroof?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De zaak Shell

Hoe verloopt de overstap van Shell naar duurzame energie? In Tegenlicht vier mensen die Shell willen vergroenen: een klimaatadvocaat, een jonge aandeelhouder, een energiejournalist en een oud-bestuursvoorzitter. Royal Dutch Shell is verantwoordelijk voor 1,8% van de wereldwijde CO2-uitstoot sinds het begin van de Industriële Revolutie. Wat is er nodig om zo'n groot internationaal bedrijf van koers te laten wijzigen? Bestaat de energiegigant überhaupt nog in 2050? En zo ja, wat voor een bedrijf zal het dan zijn?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Waterlanders

De zeespiegel stijgt en de bodem zakt. Zullen dijken en waterschappen de komende honderd jaar nog wel toereikend zijn om ons tegen het water te beschermen? Hoe gaan we om met de fundamentele onzekerheid omtrent de zeespiegelstijging en welke invloed heeft het op de Nederlandse identiteit? Hoeveel zal de zeespiegel de komende honderd jaar stijgen? De verwachtingen lopen zover uiteen, van dertig centimeter tot drie meter, dat deze ingebedde onzekerheid de voornaamste uitdaging is waarvoor ingenieurs, landschapsarchitecten en beleidsmakers staan. Welke oplossingen zijn zo wendbaar dat ze toepasbaar zijn op alle mogelijke scenario's? In de Krimpenerwaard is de situatie al nijpend en de nieuwe strijd tegen het water is al begonnen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Plattelandspioniers

Nederlandse plattelandspioniers geven vorm aan nieuwe manieren van voedsel verbouwen, duurzaam leven en gemeenschapszin. Wat kunnen we van deze vernieuwers leren? Het Friese dorpje Wijnjewoude heeft een eigen energiecoöperatie opgericht, waarin groene stroom wordt opgewekt. Met als volgende stap: het vergisten van koeienmest om zo zelf biogas te produceren. De stichting Herenboeren in Boxtel is een corporatie van huishoudens die samen een stuk land hebben aangekocht, een boer in dienst hebben genomen en in ruil daarvoor goedkope, biologische aardappels, groenten, vlees en fruit ontvangen. Het Voedselbos in Groesbeek is een botanisch project waar vierhonderd eetbare soorten door elkaar zijn geplant. De opbrengst is tien keer zo hoog als die in de reguliere landbouw. Exclusieve restaurants, lokale bierbrouwers en ambtenaren van het ministerie zijn dagelijks in deze paradijstuin te vinden.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: In de ban van het bos

Er is nog maar een fractie over van het oerbos dat de aarde ooit bedekte. Schrijvers en wetenschappers wijzen op wat we kunnen leren van de oeroude intelligentie van bossen en van de samenwerking tussen bomen onderling. Met o.a.: Bestsellerauteur Annie Proulx schreef een roman over de ontbossing van Noord-Amerika. Ze wijst op de gebalanceerde, respectvolle relatie die de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika hadden met de natuur. Activist Ken Wu adopteerde op Vancouver Island de eeuwenoude, zeventig meter hoge Douglasspar 'Big Lonely Doug'. Hoogleraar bosecologie Robin Wall Kimmerer combineert haar wortels in de Potawatomi-stam met wetenschappelijke methodes en leert haar studenten luisteren naar wat miljoenen jaren oude levensvormen ons te vertellen hebben. Bomenonderzoeker Suzanne Simard legde complexe systemen bloot waarin bomen met elkaar communiceren. Zij ziet bossen als gemeenschappen die meer aan ons verwant zijn dan je op het eerste gezicht zou zeggen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De rijdende robot

De manier waarop de mens zich verplaatst zal in de toekomst drastisch veranderen. Als een rijdende robot ons thuis ophaalt, kan de parkeerplek voor de deur weg. We bezitten geen auto's meer, maar delen ze. En, voertuigen zullen via 4G- en 5G-netwerken volledig geïntegreerd zijn binnen ons digitale netwerk, net als een mobiele telefoon: op afstand te volgen én te manipuleren. Welke morele dilemma's vloeien voort uit deze radicale transitie?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Mijn bullshitbaan

Een op de vijf westerlingen voelt zich compleet nutteloos op het werk en voegt voor zijn/haar gevoel niets zinvols toe aan de maatschappij. Het zijn mensen met een... bullshitbaan. Hoewel er miljarden euro's in rook opgaan aan deze bullshitbanen en veel mensen er een burn-out aan overhouden, blijft iedereen maar meespelen in de bullshitpoppenkast. Betaald werk voor iedereen, dat lijkt nog altijd het streven. Waarom eigenlijk? In Tegenlicht gesprekken met mensen die een bullshitbaan hebben gehad en dé expert op het gebied van zinloze banen: antropoloog David Graeber.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Verovering van de Noordpool

Nu het ijs op de Noordpool smelt door klimaatverandering, komen daar in de zomer waterwegen vrij. Militaire en commerciële schepen varen af en aan om grondstoffen te winnen die eerder niet te exploiteren waren. Een run van grootmachten op nikkel- en goudmijnen zet de geopolitieke verhoudingen op scherp en heeft grote gevolgen voor het leven van de Noordpoolbewoners. Een verslag in beeld, door fotografen Kadir van Lohuizen en Yuri Kozyrev.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De Chinese dollar

De Amerikaanse dollar is dé reservemunt van de wereld. Maar hoelang nog? Want nu China als handelsrijk razendsnel groeit, wordt ook de voetafdruk van de opkomende macht in de financiële wereld groter en groter. Het land duwt z'n munt, de yuan, bijna onzichtbaar richting wereldreservemunt. Financieel journalist Maarten Schinkel onderzoekt een toekomst waarin de hele wereld met Chinese munten betaalt.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: India in tijd van woede

Over India werd lang gezegd dat het land het Westen wel eens voorbij zou kunnen streven, als opkomende economische grootmacht. Globalisering gaf de economie in India inderdaad een flinke boost, maar de meeste burgers schieten er niets mee op. Teleurgesteld en wanhopig worstelen Indiase jongeren met de droom die niet uitkwam.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Deep Fake News

Met deepfake-technologie, audio en video creëren door middel van kunstmatige intelligentie, is het mogelijk échte mensen dingen te laten zeggen en doen die ze nooit gezegd of gedaan hebben. Deze technologie ontwikkelt zich zo rap dat die steeds toegankelijker wordt voor de massa. Met alle gevolgen vandien. Want een gedeelde werkelijkheid is onontbeerlijk voor een functionerende democratie. Wat zijn de gevolgen van deze nieuwe technologie in een wereld waarin vertrouwen in de media en democratische instituties meer en meer aan erosie onderhevig is? Een onderzoek aan de frontlinie waar uitgevochten wordt wie onze werkelijkheid gaat beheersen.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Peperdure pillen

De farmaceutische industrie heeft de prijsbepaling van nieuwe medicijnen stevig in handen. De productiekosten zijn geheim en alle pogingen van academische ziekenhuizen en apothekers om medicijnen goedkoper te maken worden met succes tegengehouden. De meeste medicijnen worden ontwikkeld aan universiteiten of in laboratoria van kleine startups. De patenten van succesvolle uitvindingen worden nu door de industrie gekocht en doorontwikkeld en vervolgens explodeert de prijs. Maar het kan ook anders. VPRO Tegenlicht volgt vijf professionals die dit niet meer accepteren en vanuit hun persoonlijke betrokkenheid in actie komen en met nieuwe modellen experimenteren. Deze gedreven pioniers willen medicijnen voor iedereen beschikbaar en betaalbaar maken en laten zien dat dit kan.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Klik- en kluseconomie

Silicon Valley zet wereldwijd de arbeidsmarkt op zijn kop. Met agressieve strategieën knagen online platformen als Uber en Deliveroo aan ons poldermodel en onze verzorgingsstaat. De nieuwe werknemer is geen kantoorslaaf meer, maar klikt gewoon even voor een klus. Alles wordt geregeld via een app. Goedkoop en makkelijk voor aanbieder en consument. Lekker vrij en flexibel voor de werknemer. Zonder sollicitatiegesprek, pensioen, verzekeringen of baas, ligt al het risico bij de klussers. Hoe gaat Nederland om met de uitdagingen van de platformeconomie? Laten we de klussers spartelen of bieden we ze vaste poldergrond?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Mijn stad is mijn hart

Twee derde van de jongeren in Rotterdam heeft een migratieachtergrond. Voor velen is integratie een gepasseerd station. Ze streven naar gelijkheid en eisen hun plek op in de stad én instituties. Maar zoals elke grote stad krijgt ook Rotterdam in toenemende mate te maken met gentrificatie. Hoe gaan de zogenoemde biculturele jongeren om met de verdringing op de huizenmarkt en de komst van hippe horecagelegenheden? Uitsluiting dreigt. Opnieuw.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Mens in de machine

De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie roept angst op. Zelfrijdende auto's die hun eigen passagiers doden of slimme speakers die het huishouden overnemen. Hoe houden we controle over alsmaar slimmer wordende machines? Hoe zorgen we ervoor dat deze machines gaan leren begrijpen wie wij zijn, wat onze menselijke normen en waarden zijn? En hoe zou de wereld met kunstmatige intelligentie eruit moeten zien? Terwijl de industrie eindelijk geld kan slaan uit hun verzamelingen 'big data', proberen wetenschappers, maatschappelijke organisaties en de Europese Unie haastig met ethische richtlijnen te komen. Is kunstmatige intelligentie de ultieme test voor de mensheid?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Amazon zij met ons

's Werelds grootste webwinkel en een van de machtigste technologiebedrijven Amazon bepaalt deels hoe onze toekomst eruit zal zien. Onze zucht naar gemak heeft vergaande consequenties: we ruilen onze data tegen onze privacy. De ambities van Amazon lijken grenzeloos, cloud computing, medische distributie, de verkoop van levensmiddelen en videostreaming. Wat is het businessmodel van de online shopgigant? Innovatie en gezond ondernemerschap of uitbuiting en het uitschakelen van concurrentie? Amazons ambities geven inzicht in nieuwe arbeidsverhoudingen en laten zien hoe wij ons als consument tot technologie verhouden en welke culturele transformatie dit met zich meebrengt. Want terwijl Amazon alles in recordtijd aan de deur levert, kan het mandaat dat wij met iedere nieuwe klik aan het bedrijf geven tot een nieuwe wereldorde leiden.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Stilte voor de cra$h

In 2008 werd de wereld verrast door de val van zakenbank Lehman Brothers. VPRO Tegenlicht deed regelmatig verslag van de financiële crisis die daar als een kettingreactie op volgde. Een journalist, een voormalig bankier en een econoom bleken de kredietcrisis van 2008 te hebben voorspeld en waarschuwen nu, in 2018, voor een volgende crash. We zoeken hen weer op om te achterhalen wat zij wel, maar veel anderen niet zagen. Kunnen we door goed te kijken voorzien waarom we nu aan de vooravond van een nieuwe crisis staan?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Verslaafd aan het algoritme

Algoritmes bepalen steeds vaker de grote beslissingen in ons leven. Want algoritmes zijn sneller en efficiënter dan mensen. Maar nemen ze ook altijd betere beslissingen? En hoe ziet een samenleving eruit waarin we gestuurd worden door big data en computercode? Bedrijven, en in toenemende mate ook overheden, zetten algoritmes in om bureaucratische processen te automatiseren. Deze algoritmes, sets van instructies en regels die gevoed worden door big data, bepalen ongemerkt meer en meer ons leven. Onder wiskundigen en programmeurs begint het besef te ontstaan dat de algoritmes die onder al deze geautomatiseerde beslissingssystemen liggen, niet neutraal zijn en mogelijk fouten bevatten. Want de slimme code mag dan weliswaar sneller kunnen beslissen dan mensen, de uitkomsten zijn niet alleen soms gebrekkig, maar soms ronduit gevaarlijk. Moeten we ons wel blind laten leiden door de beslissingen van het algoritme?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Smeltend Zwitserleven

We moeten snel grip krijgen op de opwarming van de aarde. De slachtoffers vallen steeds dichter bij huis. Een modderstroom van een smeltende gletsjer bedolf zomer 2017 het Zwitserse dorp Bondo. Acht mensen stierven en het dorp was maandenlang onbewoonbaar. Toch willen velen de gevolgen van de klimaatcrisis niet inzien. De Indiase schrijver Amitav Ghosh vindt het kwalijk om alle verantwoordelijkheid bij het individu te leggen. Volgens hem is het van het grootste belang dat wij onze overheden verplichten om draconische maatregelen te nemen en desnoods af te dwingen. Een voorbeeld van het afdwingen van overheidsverantwoordelijkheid is de beroemde 'Klimaatzaak', die milieuorganisatie Urgenda met advocaat Roger Cox tegen de Nederlandse Staat aanspande. Inmiddels vinden er wereldwijd vele rechtsprocedures plaats. Een klimaatsprookje over hoe we het tij misschien nog net op tijd kunnen keren.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Groene vliegtuigpioniers

Hoe kunnen overheden het vliegtuig negeren als de grootste vervuiler van de toekomst en toch ambitieuze milieudoelen stellen? En wat is het alternatief? In het Parijse Klimaatakkoord is de huidige en toekomstige uitstoot van het internationaal luchtverkeer niet eens opgenomen. Ondertussen gaan overheden door met het subsidiëren van luchtvaartmaatschappijen door al een halve eeuw tickets vrij te houden van btw en geen accijns te heffen op kerosine. Hoogste tijd om op zoek te gaan naar de groene vliegtuigpioniers. Zij werken nu nog in de luwte aan een technologische revolutie van hybride en elektrisch aangedreven vliegtuigen. Hun toekomstdroom is dat we ons nog meer en gemakkelijker door de lucht kunnen verplaatsen, maar dan schoon, stil en duurzaam.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Mensen, goden en technologie

Niemand weet hoe onze wereld er over 25 jaar uitziet. Misschien wordt ons werk overgenomen door autonome robots en worden wij daarmee de slaven van de door onszelf gecreëerde technologie. Mogelijk loopt het niet zo'n vaart, worden we onsterfelijk en kunnen we onszelf daarmee tot goden verklaren in ons zelfgecreëerde hoog intelligent systeem. De grote vragen over de toekomst van de mens en zijn verhouding tot technologie legt VPRO Tegenlicht voor aan drie belangrijke denkers anno 2017: Kevin Kelly, Yuval Noah Harari en Koert van Mensvoort. Gesprekken op hoog niveau over de betekenis van het leven in een door technologie vormgegeven nabije toekomst.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Laatste kans voor de euro

Na de golf van verkiezingen in Europa lijkt de euro anno 2017 gered. Maar is dat wel zo? Waar de Italianen al voorzichtig nadenken over een leven na de euro, lijkt het onderwerp in Noord-Europa haast onbespreekbaar. Desondanks schetst financieel journalist Maarten Schinkel de eerste contouren van een Nederland na de euro. Schinkel reist van het economisch gehavende zuiden, waar het verzet tegen de euro met de dag groeit, naar het noorden van Europa. De tocht begint in Napels, waar de overblijfselen van muntunies uit het verleden meer gekoesterd worden dan onze huidige euro en leidt naar de motor van de Eurozone: Duitsland. In gesprekken met economen, ondernemers, politici en bankiers vormt zich een nieuw beeld van de toekomst van de Europese economie. Wordt die met of zonder euro?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Vleeskwekers

De publieke belangstelling voor kweekvlees is in Nederland groot, maar om het ook in Nederland op de markt te brengen blijkt vooralsnog zeer ingewikkeld. Vlees uit opgekweekte stamcellen is duurzaam; voor de productie is minder grond, water en energie nodig, er hoeven geen dieren voor te worden geslacht en volgens de makers is het volkomen veilig voor de mens. Maar er zijn ook tegenstanders van kweekvlees, zoals het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, dat kweekvlees beschouwt als een zogenoemd 'novelfood'. Kortom: kweekvlees is werkelijkheid. Het is er en we kunnen het maken. De vraag is: Willen we het ook of missen we de boot?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Ons gemeengoed

Welke rol kunnen burgercollectieven spelen bij het oplossen van de problemen van deze tijd? Deze vraag dringt zich op nu de overheid zich terugtrekt en de private sector die taken maar deels overneemt. Sinds 2005 heeft het aantal burgercollectieven in Nederland een enorme vlucht genomen. Ouderparticipatiecrèches, Wikipedia, broodfondsen en windenergiecoöperaties zijn daar goede voorbeelden van. Uitgangspunt is dat men niet uitgaat van het eigen belang. Op korte termijn moet er misschien zelfs iets worden ingeleverd. Maar uiteindelijk komt het collectieve belang alle participerende leden ten goede. Tine de Moor is hoogleraar Sociale Geschiedenis en expert op het gebied van burgercollectieven. Zij houdt een aantal voorbeelden van de 'commons' tegen het licht om duidelijk te maken hoe deze functioneren en wat de spelregels zijn voor het succesvol opereren van zo'n collectief. Welke dilemma's brengen deze nieuwe vormen van kleinschalig georganiseerde solidariteit met zich mee?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De onsterfelijken

Is het eeuwige leven alleen weggelegd voor de rijken der aarde? Het epicentrum van menselijke hoogmoed is op dit moment Silicon Valley. Een bont gezelschap van wetenschappers en ondernemers boort een gigantische bron van durfkapitaal aan en is er vast van overtuigd dat ons DNA gekraakt kan worden: de code van sterfelijkheid. De gedachte is dat wanneer ouder worden een ziekte is, dat we dan ook een middel tegen sterven kunnen ontwikkelen. En als het niet binnen de eigen levensspanne is, dan toch zeker in de jaren erna. Menig miljonair heeft daarom zijn persoonlijke vrieskist al klaarstaan om na de dood weer tot leven te worden gewekt. Of het nu in stoffelijke vorm is of in de vorm van een softwareprogramma valt nog te bezien. Sommigen kunnen niet zo lang wachten en gebruiken zichzelf als proefkonijn. Allen hopen zo aan hun lot als sterveling te ontkomen. De wetenschap op het gebied van levensverlenging is booming business. Het is nog maar de vraag of iedereen kan profiteren van deze grensdoorbrekende kennis.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Woede als wapen volgens Pankaj Mishra

Woede. Een woord dat in de 21e eeuw vaak de ronde doet. Woede van de lone wolf en woede van nationalisten. Woede, die door Trump, brexit, IS, Catalaanse separatisten en zelfs de hindoesuprematie in India bij ons is aangewakkerd. De Indiase schrijver Pankaj Mishra, geboren en getogen in India, maar sinds 2006 woonachtig in Londen, probeert dit fenomeen te verklaren. Met de blik van een relatieve buitenstaander observeert Mishra de diepe identiteitscrisis waar het Verenigd Koninkrijk sinds brexit in verzeild geraakt is. Waar komt de woede vandaan en hoe kan dit tot iets goeds leiden?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Op energiemissie

Het kabinet van 2017, inclusief klimaatminister en flinke klimaatdoelen in het regeerakkoord, moet de transitie naar duurzame energie een flinke versnelling geven. Maar hoe gaan we dat doen? Nederland loopt vooralsnog sterk achter ten opzichte van de rest van Europa. Ruud Koornstra, duurzaam ondernemer en energiecommissaris, denkt dat een snelle overgang naar een duurzaam Nederland haalbaar is.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Groene vliegtuigpioniers

Hoe kunnen overheden het vliegtuig negeren als de grootste vervuiler van de toekomst en toch ambitieuze milieudoelen stellen? En wat is het alternatief? In het Parijse Klimaatakkoord is de huidige en toekomstige uitstoot van het internationaal luchtverkeer niet eens opgenomen. Ondertussen gaan overheden door met het subsidiëren van luchtvaartmaatschappijen door al een halve eeuw tickets vrij te houden van btw en geen accijns te heffen op kerosine. Hoogste tijd om op zoek te gaan naar de groene vliegtuigpioniers. Zij werken nu nog in de luwte aan een technologische revolutie van hybride en elektrisch aangedreven vliegtuigen. Hun toekomstdroom is dat we ons nog meer en gemakkelijker door de lucht kunnen verplaatsen, maar dan schoon, stil en duurzaam.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Donut economie volgens Kate Raworth

Staat ons economische gedrag in dienst van groei en winst of dient het de mens en planeet? Met die vraag ging de Britse econoom Kate Raworth, onderzoeker aan het 'Environmental Change Institute' in Oxford, aan de slag. In plaats van opgaande lijnen en stijgende grafieken ontstond een andersoortig ideaalbeeld: onze economie zou moeten functioneren volgens het model van de donut. Met behulp van videofragmenten, diverse ronde attributen en een bijzondere tafel toont Kate Raworth aan hoe onze economie fundamenteel anders kan worden gestructureerd. Mét groei, maar dan binnen de gestelde grenzen. Of is de werkelijkheid toch vierkanter?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Hoe duur is natuur

Onze aarde heeft dringend een toekomstbestendig scenario voor natuurbehoud en -beheer nodig. Er gaan stemmen op om het natuurbeheer bedrijfsmatig aan te pakken: om natuur te behouden wil men er letterlijk waarde aan toekennen. In de Verenigde Staten heeft de nationale tegenvoeter van onze Vereniging Natuurmonumenten de samenwerking met banken en financiële instellingen opgezocht. Die gaan nu het jaarlijkse 'financieringstekort' van de natuur wegwerken. Gaat dat ten koste van iets? Wat is het rendement? En wat is nog 'natuur'? In Nederland zijn mens en natuur, misschien méér dan elders, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Nergens is de invloed van de mens niét zichtbaar. Door de Universiteit Wageningen en het Centraal Bureau voor de Statistiek wordt de waarde van de Nederlandse natuur tot op de vierkante meter in kaart gebracht. Maar hoe bepaal je de prijs van 'natuurlijk kapitaal'?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Goudzoekers in YouTube-land

Tegenwoordig droomt bijna ieder kind ervan om rijk en beroemd te worden op YouTube. Het videoplatform is in sneltreinvaart uitgegroeid tot een van de machtigste online platforms ter wereld. Welk uitgekiend verdienmodel schuilt er achter dit succesverhaal en hoe zal dit ons toekomstige medialandschap bepalen? Een blik in de wondere wereld van de YouTubers, de marketeers en de managers en op de psychologische consequenties van een online verdienmodel met 'You' als unique sellingpoint. YouTube heeft in haar twaalfjarige bestaan het traditionele medialandschap op zijn kop gezet en roem en rijkdom voor velen binnen handbereik gebracht. Dagelijks beginnen hordes jongeren een eigen kanaal, in de hoop zoveel mogelijk 'views' en 'YouTube money' te scoren. VPRO Tegenlicht bezoekt met Kwebbelkop, de meest succesvolle Nederlandse YouTuber, VidCon in Los Angeles, de belangrijkste bijeenkomst voor fans, 'online influencers' en de platformindustrie.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Staat van paraatheid volgens Israël

Waarom kijkt de Belgische minister van Veiligheid, Jan Jambon, in Tel Aviv naar 'city tanks'? Zelfmoordaanslagen in Parijs, Brussel, Nice en Berlijn hebben de aandacht voor burgerveiligheid in Europa sterk vergroot. Steeds vaker verwijzen politici, veiligheidsexperts en media naar Israël als het voorbeeld van goed georganiseerde burgerveiligheid. Maar wat is dat Israëlische veiligheidsmodel precies? Is het toepasbaar op Europa en welk wereldbeeld importeert ons continent daarmee?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Boer zoekt voedselflat

Wereldwijd wordt geëxperimenteerd met 'vertical farming', 'rooftop gardening' en zelfs landbouw op zee. Op dit moment is ons voedselsysteem inefficiënt georganiseerd. Ons voedsel legt vele kilometers af, gebruikt veel water, wordt verspild en vervuilt het milieu. Toch moeten de zeven miljard aardbewoners, veelal in grote steden woonachtig, gevoed worden. Om dat op een duurzame manier te doen, moet voedselproductie voor een aanzienlijk deel geïntegreerd worden in de stedelijke infrastructuur. Voedselflats en stadslandbouw zijn daarvoor belangrijke alternatieven. Nederland is, na de Verenigde Staten, de tweede landbouwexporteur ter wereld. Van overal komen boeren, tuinders, onderzoekers en burgemeesters naar ons land om zich te informeren. Maar komt onze positie als exportland onder druk te staan als steeds meer bedrijven van over de hele wereld met onze kennis zelf hun groente en sla verticaal en lokaal gaan verbouwen?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De nieuwe zijderoute

Tot vandaag was de wereldgeschiedenis een westers gecentreerde onderneming, gebaseerd op de stelling dat iedereen zou moeten zijn zoals wij, of tenminste zo zou moeten worden. Volgens de Britse historicus Peter Frankopan, schrijver van de wereldwijde bestseller 'De Zijderoutes', heeft het Westen zich op die manier volledig vervreemd van de rest van de wereld. Het oude Europa is in verval en de economische voorspoed in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gaat aan onze neus voorbij. Het machtscentrum verschuift langs de lijnen van de nieuwe zijderoute, van west naar oost. Hoe zullen wij ons aan die nieuwe wereldorde moeten aanpassen? Volgens Frankopan is het hoog tijd voor een herijking van onze werkelijkheid. Voordat we kunnen begrijpen waar het naartoe gaat met de wereld en voordat we daarop kunnen reageren, moeten we anders naar onszelf leren kijken. Door terug te kijken, ver terug te kijken, houdt hij ons een spiegel voor, die uiteindelijk haarscherp laat zien dat we ons zullen moeten aanpassen, of we nou willen of niet.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Schaliecowboys

Energie is een belangrijk wapen in een gemondialiseerde wereldeconomie. Sinds 2013 brengt de Verenigde Staten zijn fossielrijke tegenstanders belangrijke slagen toe met de winning van schaliegas en schalieolie uit de eigen bodem. Met een grote prijzenslag tot gevolg. De Texaanse schalieproducenten die de prijzenslag overleefd hebben zijn de nieuwe helden van de Verenigde Staten. Onder 'drill-president' Trump staan de schaliecowboys te trappelen om ook Europa te helpen energie-onafhankelijk te worden. Undercover in Trumpland.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: All in the game

De game 'Horizon Zero Dawn' oogst sinds de wereldwijde release maart 2017 alom lovende kritieken. Het spel, waarvan binnen een maand 2,6 miljoen exemplaren zijn verkocht, werd ontwikkeld door het enige mondiaal opererende gamebedrijf in Nederland: Guerrilla Games. Hoe is dit populaire exportproduct tot stand gekomen? Wat is er nodig om een nieuwe wereld te scheppen uit het niets? En wat is de aantrekkingskracht van deze virtuele wereld? 'Horizon Zero Dawn' is een zogenaamde 'open wereld game' en geeft spelers de mogelijkheid om een zeer gedetailleerde, toekomstige wereld te verkennen vanuit het perspectief van het roodharige meisje Aloy. VPRO Tegenlicht kreeg unieke toegang en volgde het team van Guerrilla Games achter de schermen. Kan de echte wereld in al zijn saaie stroperigheid straks nog op tegen de virtuele verleiding van games?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Uitdagers en aanpakkers

In een tijd van toenemende polarisatie, politiek geharrewar en een dalend vertrouwen in overheid en instituties, zijn mensen die op een positieve manier verandering proberen te organiseren van groter belang dan ooit. Via de VPRO Tegenlicht-webapp konden bezoekers uitdagers en aanpakkers aandragen. Mensen die met initiatieven in eigen buurt of netwerk de wereld een zetje in de goede richting geven. In deze aflevering worden vijf van deze uitdagers en aanpakkers geportretteerd. Welke veranderingen weten zij, los van instellingen en overheid, voor elkaar te krijgen? Allemaal hebben ze met elkaar gemeen dat ze niet naar de politiek wijzen voor oplossingen. Dat ze niet houden van lang vergaderen en van klagen op sociale media. Maar dat ze, allemaal op hun eigen manier, met hun inventiviteit en met de mogelijkheden die hen ter beschikking staan, een bijdrage leveren aan de samenleving. Door buiten gebaande paden gewoon aan de slag te gaan.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Boer zoekt voedselflat

Wereldwijd wordt geëxperimenteerd met 'vertical farming', 'rooftop gardening' en zelfs landbouw op zee. Op dit moment is ons voedselsysteem inefficiënt georganiseerd. Ons voedsel legt vele kilometers af, gebruikt veel water, wordt verspild en vervuilt het milieu. Toch moeten de 7 miljard aardbewoners, veelal in grote steden woonachtig, gevoed worden. Om dat op een duurzame manier te doen, moet voedselproductie voor een aanzienlijk deel geïntegreerd worden in de stedelijke infrastructuur. Voedselflats en stadslandbouw zijn daarvoor belangrijke alternatieven. Nederland is, na de Verenigde Staten, de tweede landbouwexporteur ter wereld. Van overal komen boeren, tuinders, onderzoekers en burgemeesters naar ons land om zich te informeren. Maar komt onze positie als exportland onder druk te staan als steeds meer bedrijven van over de hele wereld met onze kennis zelf hun groente en sla verticaal en lokaal gaan verbouwen?



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Frau Merkel

Angela Merkel is het langstzittende staatshoofd van Europa. Op haar schouders rust de loodzware taak om autoritaire staatshoofden als Poetin, Erdogan en Trump het hoofd te bieden. De chemicus uit het voormalig Oost-Duitsland werd van onopvallend 'meisje van bondskanselier Kohl' de machtigste vrouw van de wereld. Zij is de bewaker van de naoorlogse democratische Europese orde en weet door haar eigen DDR-achtergrond heel goed dat systemen van de ene op de andere dag ten onder kunnen gaan. Merkel staat voor vertrouwen en zekerheid. Juist nu alle politieke verhoudingen in Europa op losse schroeven staan en populistisch rechts in verkiezingsjaar 2017 grote winst lijkt te boeken, kiezen de Duitsers hoogstwaarschijnlijk toch voor Merkel. Wat kan een herkozen bondskanselier voor de toekomst van Europa betekenen? Volgens haar biograaf Bollmann 'is haar grootste vijand Merkel zelf, als ze er echt in gaat geloven dat ze onmisbaar is.'



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Wij-samenleving

Als er in Nederland een epicentrum is aan te wijzen voor de opkomst van het populisme, dan is het Rotterdam. Daarnaast is de stad ook het toonbeeld van hoe divers Nederland er over tien, twintig jaar uit zal zien. Nederlands meest diverse stad telt 180 nationaliteiten en bestaat voor de helft uit inwoners van niet-westerse afkomst. In de gemeenteraad staan twee lokale partijen tegenover elkaar: de populisten van het eerste uur van Leefbaar Rotterdam en de door de islam geïnspireerde NIDA. Hoe wordt er politiek bedreven in een stad waar het politieke midden steeds verder lijkt af te brokkelen? Juist in deze stad zorgde Pim Fortuyn voor een politieke aardverschuiving. Veertig jaar lang had de PvdA Rotterdam bestuurd, maar in 2002 stemde bijna veertig procent van de kiezers op Leefbaar Rotterdam. Sindsdien trekt de partij continu ongeveer dertig procent van de Rotterdamse kiezers. Anders dan de PVV is het Leefbaar Rotterdam gelukt om met populistische standpunten toch een echte bestuurderspartij te worden. Zelf wijst de partij haar succes toe aan de opvatting dat zij echt luistert naar de bewoners van Rotterdam. In 2013 ontstond in Rotterdam een emancipatiebeweging onder moslims om de strijd aan te gaan tegen de verrechtsing van de Rotterdamse gemeentepolitiek: NIDA. Voorman is het voormalig Groenlinks-gemeenteraadslid Nourdin El Ouali. De partij profileert zich met de slogan: 'Rotterdamse DNA, Islamitische inspiratie'. Het lukte NIDA om in 2014 met twee zetels de Rotterdamse gemeenteraad binnen te komen en sindsdien maakt de partij zich hard voor een andere visie op integratie en voor de godsdienstvrijheid van moslims. Tussen deze twee uitersten bevindt zich burgemeester Ahmed Aboutaleb. Om de grote spanningen in de stad na de terroristische aanslagen in Europese steden en de couppoging in Turkije op te vangen, startte Aboutaleb in 2015 met de 'Wij-samenleving'. Een project waarmee hij probeert een open gesprek tussen Rotterdammers van verschillende culturele achtergronden te organiseren en zo concreet mogelijk de kloof tussen burger en politiek te dichten. Rotterdam lijkt vijftien jaar na Fortuyn nog steeds voor te lopen op de landelijke politiek. Wie is het 'wij' volgens Aboutaleb en hoe wordt zijn 'wij' beleefd in een stad waarin de tegenstellingen juist zo groot lijken. Gunt Rotterdam ons misschien een blik in de toekomst van een verdeeld Nederland zonder een politiek midden? Met o.a.: Nourdin El Ouali (fractievoorzitter NIDA), Ahmed Aboutaleb (burgemeester Rotterdam) en Ronald Buijt (fractievoorzitter Leefbaar Rotterdam).



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: De nieuwe zijderoute

Tot vandaag was de wereldgeschiedenis een westers gecentreerde onderneming, gebaseerd op de stelling dat iedereen zou moeten zijn zoals wij, of tenminste zo zou moeten worden. Volgens de Britse historicus Peter Frankopan, schrijver van de wereldwijde bestseller 'De Zijderoutes', heeft het Westen zich op die manier volledig vervreemd van de rest van de wereld. Het oude Europa is in verval en de economische voorspoed in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gaat aan onze neus voorbij. We hebben geen vrienden meer oostelijk van Venetië, zegt Frankopan. Het machtscentrum verschuift langs de lijnen van de nieuwe zijderoute, van west naar oost. Hoe zullen wij ons aan die nieuwe wereldorde moeten aanpassen? We leven in verwarrende tijden. We appen alsof ons leven ervan afhangt, verschansen ons achter nieuwe grenzen en stemmen steeds nationalistischer. We zijn ervan overtuigd dat we in de beste, welvarendste en veiligste regio ter wereld leven. We denken kortom onszelf en de wereld goed in de smiezen te hebben, maar we worden verrast door nieuwe ontwikkelingen en gevaar wat we niet hebben zien aankomen. 'Logisch', zegt Frankopan, 'want wij zijn het product van onze eigen zelfoverschatting, onze diepgewortelde arrogantie, onze historische onbetrouwbaarheid en ons intrinsiek gebrek aan zelfreflectie.' Zo weigeren we te geloven dat er zich buiten de grenzen van onze welvaart een nieuwe orde aandient die grote politieke, economische en culturele invloed heeft op de wereld zoals we die denken te kennen. Volgens Frankopan is het hoog tijd voor een herijking van onze werkelijkheid. Voordat we kunnen begrijpen waar het naartoe gaat met de wereld en voordat we daarop kunnen reageren, moeten we anders naar onszelf leren kijken. Door terug te kijken, ver terug te kijken, houdt hij ons een spiegel voor, die uiteindelijk haarscherp laat zien dat we ons zullen moeten aanpassen, of we nou willen of niet.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Superfort Europa

Het budget dat Brussel heeft voor de bewaking van de Europese grenzen is de laatste jaren snel gestegen. De reden: terrorisme en het toenemende aantal vluchtelingen. De nieuwe surveillancetechnologie is een groeimarkt waar door de defensie-industrie de nieuwste snufjes ingezet worden. De markt wint ook letterlijk aan terrein door de deals die Brussel in navolging van de Turkije-deal met Noord-Afrikaanse landen afsluit. Geld, kennis en technologie in ruil voor het verleggen van de grenzen van Europa.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Uitdagers van de democratie

Er staat veel op het spel voor de Europese democratie in 2017. Populisten zijn een niet meer weg te denken machtsfactor tijdens de verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Elders zijn democratisch verkozen autocraten als Erdogan, Poetin en Trump aan de macht. Ook de technologische revolutie, ooit omarmd als hoeder van de vooruitgang, toont inmiddels haar schaduwkant via twitterdemocratie en de macht van nepnieuws op sociale media. De vraag hoe ziek onze democratie is, is sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo dwingend geweest. Moeten we haar opnieuw uitvinden? Of gaat het roer definitief om? Is onze democratie een relikwie uit lang vervlogen tijden en niet meer bestand tegen de 'vooruitgang'? Niet meer opgewassen tegen de nieuwe krachten die zijn losgemaakt in dit tijdperk van globalisering. Waar immers de paradox geldt dat eigenbelang voor alles gaat. En het is diezelfde globalisering die nieuwe spelers zonder democratische traditie of wensdroom, zoals China en Rusland, een centrale rol op het wereldtoneel heeft gegeven. Ook onze betrokkenheid bij het democratisch proces heeft een gedaanteverwisseling ondergaan. Het politieke debat in de hedendaagse agora voltrekt zich tegenwoordig toch vooral via de sociale media. Die, anders dan de naam doet vermoeden, enkel het eigen gelijk, tunnelvisie en uitsluiting van de ander lijkt te versterken. Hoe kunnen we onze democratie redden, of zijn wij dat punt allang gepasseerd? Of is democratie onderdeel geworden van een achterhaald Europees wereldbeeld? Wat is dan het alternatief? VPRO Tegenlicht maakt een rondgang langs de belangrijkste spelers in dit cruciale verkiezingsjaar 2017. Het is hoog tijd om de democratie opnieuw uit te vinden.



VPRO Tegenlicht
VPRO Tegenlicht: Het tijdperk van de mens

De afgelopen eeuw is de invloed van de mens op onze aarde en atmosfeer dermate groot geworden dat deze door steeds meer wetenschappers als onomkeerbaar beoordeeld wordt. Reden voor de Nederlandse wetenschapper Paul Crutzen om een nieuw geologisch tijdvak, het antropoceen, te introduceren. Geen pleistoceen of holoceen, maar antropoceen. Een geologisch tijdvak waarin de invloed van de mens niet meer uit weg te denken is. Is er nog een weg terug? Of zouden we ons menselijk vernuft ook kunnen gebruiken om de natuur juist een handje te helpen en om te bedenken hoe we dit nieuwe tijdvak zélf vorm kunnen gaan geven?